ავტორი: ანი ღულინიანი
სომხეთის მთავრობამ 2026–2031 წლების პროგრამა დაამტკიცა, რომელიც, პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის თქმით, მთლიანად ეფუძნება „რეალური სომხეთის“ იდეოლოგიასა და „სომხეთის მეოთხე რესპუბლიკის“ შექმნას.
„რეალური სომხეთის“ იდეოლოგია ფაშინიანმა 2025 წლის თებერვალში წარადგინა. მისი მიზანია სომხური ეროვნული იდენტობის ხელახალი განსაზღვრა – სომხეთის საერთაშორისო დონეზე აღიარებული ტერიტორიის საფუძველზე და არა ქვეყნის დიასპორული და ისტორიული აღქმის მიხედვით. იდეოლოგიის მთავარი პრინციპებია მეზობლებთან მშვიდობა და თანაცხოვრება, ხოლო სახელმწიფოს ძირითად მიზნად მოქალაქეთა კეთილდღეობა განიხილება.
20 აგვისტოს გამართულ პრესკონფერენციაზე ფაშინიანმა განაცხადა, რომ ივნისის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ „რეალური სომხეთის“ იდეოლოგია ფაქტობრივად ქვეყნის ოფიციალურ სახელმწიფო იდეოლოგიად იქცა.
„მესამე რესპუბლიკა პირველივე დღიდან კონფლიქტისა და დაპირისპირების ლოგიკაზე იყო დაფუძნებული, ხოლო მეოთხე რესპუბლიკა მშვიდობის ლოგიკაზე ჩამოყალიბდა“, – განაცხადა ფაშინიანმა.
ფაშინიანის აზრით, მესამე რესპუბლიკა, რომელიც 1990-იან წლებში, საბჭოთა კავშირისგან სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ გამოცხადდა, „ისტორიული სამართლიანობის აღდგენის“ იდეოლოგიას ეფუძნებოდა და საბოლოოდ ყარაბაღის მოძრაობამდე მიიყვანა ქვეყანა.
„მე მჯერა, რომ ყარაბაღის საკითხთან დაკავშირებით მიღებული ჩემი ძალიან რთული და მტკივნეული გადაწყვეტილებებით სომხეთი ხაფანგიდან გამოვიყვანე“, – განაცხადა მან პრესკონფერენციაზე.
ფაშინიანის თქმით, მას მიაჩნია, რომ მთიანი ყარაბაღის საკითხისადმი მისმა ამჟამინდელმა მიდგომამ არჩევნები ორჯერ გაიარა და ამტკიცებს, რომ მისი თანამდებობაზე დარჩენა იმის დასტურია, რომ სომეხი ხალხი განაგრძობს მის მხარდაჭერას.
პროგრამის ერთ-ერთი მთავარი მიზანი აზერბაიჯანთან მშვიდობის განმტკიცებაა. ამასთან, სომხეთი გააგრძელებს „დაბალანსებულ და დამაბალანსებელ“ საგარეო პოლიტიკას და პრიორიტეტს მიანიჭებს რეგიონულ კავშირებს საქართველოსთან, ირანთან, თურქეთსა და აზერბაიჯანთან.
აზერბაიჯანთან ურთიერთობებში ყურადღება გამახვილდება სამშვიდობო შეთანხმების საბოლოო გაფორმებასა და სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაციაზე.
თურქეთთან მიმართებით პროგრამის მიზანია დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარება და საზღვრის გახსნა, რომელიც პირველი ყარაბაღის ომის შემდეგ დაკეტილია.
მთავრობა ასევე გეგმავს ევროკავშირსა და აშშ-სთან ურთიერთობების გაღრმავებას, მათ შორის ევროკავშირთან სავიზო ლიბერალიზაციისა და „ტრამპის მარშრუტის“ მიმართულებით. სომხეთი ასევე გააგრძელებს მუშაობას შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში (SCO) გაწევრიანებისთვის.
პროგრამა მშვიდობას სომხეთის უსაფრთხოების ერთადერთ საიმედო გარანტიად განიხილავს და ითვალისწინებს პროფესიულ არმიაზე გადასვლის გაგრძელებას – უკეთესი გაწვევის სისტემით, ანაზღაურებითა და ციფრული მართვის სისტემებით.
პროგრამა ასევე მოიცავს შიდა პოლიტიკასთან დაკავშირებულ არაერთ მიზანს, მათ შორის:
- მოსახლეობის სრულად ჩართვას ჯანმრთელობის დაზღვევის სისტემაში;
- საშუალოდ 6%-იანი წლიური ეკონომიკური ზრდის მიღწევას;
- 125,000 ახალი სამუშაო ადგილის შექმნას;
- კორპორაციული ობლიგაციების ბაზრის მინიმუმ გასამმაგებას;
- სომხეთში წარმოებული საქონლის ექსპორტის გაორმაგებას;
- სამრეწველო წარმოების 50%-ით ზრდას – 5 ტრილიონ დრამამდე (14 მილიარდი დოლარი);
- 2033 წლამდე 10 ახალი წყალსაცავის აშენებას;
- 350 კილომეტრი არხებისა და მილსადენების რეკონსტრუქციას;
- დამატებით 10,000 ჰექტარი მიწის მორწყვას;
- ერევანში, გიუმრიში და ვანაძორში უწყვეტი წყალმომარაგების უზრუნველყოფას.
ეკონომიკური პოლიტიკა ორიენტირებული იქნება მაღალპროდუქტიულ, ტექნოლოგიებზე დაფუძნებულ და ექსპორტზე ორიენტირებულ ბიზნესებზე, ასევე გლობალურ წარმოებისა და მიწოდების ჯაჭვებში უფრო ღრმა ინტეგრაციაზე. მთავრობა ექსპორტის გაორმაგებას გეგმავს, რამაც სულ მცირე ხუთ ქვეყანასთან ახალ სავაჭრო შეთანხმებებს უნდა შეუწყოს ხელი.
საკამათოა ის, რომ პროგრამა ითვალისწინებს მოქმედი კათოლიკოსის, გარეგინ II-ის გადაყენებას და კათოლიკოსის თანამდებობაზე ახალი არჩევნების ჩატარებას. ფაშინიანმა გარეგინ II არაერთხელ დაადანაშაულა თანამდებობის უკანონოდ დაკავებაში, თუმცა გარეგინ II უარს ამბობს გადადგომაზე და უარყოფს რაიმე გადაცდომას. მთავრობა ასევე გეგმავს ეკლესიის წესდების შემოღებას ფინანსური გამჭვირვალობისა და სასულიერო პირთა ქცევის შესახებ.
ფაშინიანი პროგრამას მომავალ კვირას პარლამენტს დეტალურად წარუდგენს. ამის შემდეგ პარლამენტს მისი დამტკიცებისთვის სამ თვემდე ვადა მიეცემა.
სტატია მომზადებულია OC Media-სთან პარტნიორული შეთანხმების ფარგლებში. შესაძლოა, მცირედ რედაქტირებული იყოს სტილისტური თვალსაზრისით. სტატიის ორიგინალი ვერსია შეგიძლიათ, წაიკითხოთ აქ.
