ავტორი: არშალუის ბარსეღიანი
ყირგიზეთში, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის (SCO) სამიტის ფარგლებში 1 სექტემბერს გამართულ შეხვედრაზე სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა და რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა სომხეთის ევროკავშირში გაწევრების მისწრაფებებზე ღიად და დაძაბულად ისაუბრეს. პუტინმა დაჟინებით მოითხოვა, რომ სომხეთში ჩატარდეს რეფერენდუმი, რომლის მეშვეობითაც ქვეყანამ არჩევანი უნდა გააკეთოს ევროკავშირსა და რუსეთის ხელმძღვანელობით შექმნილ ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირს შორის.
ეს მათი პირველი შეხვედრა იყო სომხეთში ივნისში ჩატარებული საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ. არჩევნებში ფაშინიანის პარტია „სამოქალაქო შეთანხმებამ“ ხელისუფლება შეინარჩუნა და პრორუსულ ოპოზიციას აჯობა. პუტინს ფაშინიანისთვის გამარჯვება არ მიულოცავს, რითაც ორ ლიდერს შორის არსებული ჩვეულებრივი პრაქტიკა დაირღვა.
ორ სახელმწიფოს შორის ურთიერთობების გაუარესებას სხვა ფაქტორებიც განაპირობებს, მათ შორის რუსეთის მიერ სომხური ექსპორტისთვის სანიტარული საბაბით დაწესებული შეზღუდვები, სომხეთის რკინიგზის სამომავლო მართვასთან დაკავშირებული გაურკვევლობა და მოსკოვის მზარდი მოწოდებები, რომ სომხეთმა ჩაატაროს რეფერენდუმი და გადაწყვიტოს, ევროკავშირში ინტეგრაცია სურს თუ ევრაზიულ კავშირში დარჩენა.
პუტინმა 1 სექტემბრის შეხვედრა რუსეთსა და სომხეთს შორის ურთიერთობების განვითარებისადმი რუსეთის ერთგულების ხაზგასმით დაიწყო და განაცხადა, რომ ეს ურთიერთობები უნდა ეფუძნებოდეს „სტრატეგიული პარტნიორობისა და მოკავშირეობრივი ურთიერთობების პრინციპებს“.
„სტრატეგიულ პარტნიორობაზე“ გაკეთებული აქცენტი მოლაპარაკებების პირველ სადავო საკითხად იქცა, რადგან ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც სომხეთის ახალ 2026–2031 წლების სამთავრობო პროგრამაში რუსეთთან „სტრატეგიული ალიანსის“ ცნება პარტნიორობის „ტრანსფორმირებითა და გაღრმავებით“ ჩანაცვლდა.
პუტინმა ასევე ხაზი გაუსვა რუსეთის ეკონომიკურ მნიშვნელობას სომხეთისთვის. მან რუსეთი სომხეთის „მთავარ სავაჭრო და ეკონომიკურ პარტნიორად“ აღწერა და აღნიშნა, რომ რუსეთის წილი სომხეთის ვაჭრობაში დაახლოებით 30%-ია. მისი თქმით, რუსული კომპანიები ქვეყნის უმსხვილეს გადამხდელებს შორის არიან.
შემდეგ პუტინი ევროკავშირთან სომხეთის მჭიდრო ინტეგრაციის გეგმებს შეეხო და განაცხადა, რომ ბლოკში გაწევრებაზე ნებისმიერი გადაწყვეტილება იქნება „ქვეყნისა და მისი ხალხის კანონიერი უფლება“ და რომ რუსეთი „პატივისცემით მოეპყრობა სომხური ხალხის ნებისმიერ არჩევანს“.
ამავდროულად, მან გააფრთხილა, რომ ასეთი ნაბიჯი შეასუსტებს სომხეთის პოზიციას ევრაზიულ კავშირში და ხაზი გაუსვა იმ სარგებელს, რომელიც, მისი თქმით, სომხეთმა ამ ბლოკისგან მიიღო.
ორ გაერთიანებას შორის არჩევანის გასაკეთებლად რეფერენდუმის ჩატარების მოთხოვნის გაძლიერებისას პუტინმა აღნიშნა: „რაც უფრო მალე გავარკვევთ, მით უკეთესი, რადგან ჩვენც უნდა გვესმოდეს, როგორ განვავითაროთ ურთიერთობები სომხეთთან, პირველ რიგში, ეკონომიკური თვალსაზრისით“.
პასუხად ფაშინიანმა განაცხადა, რომ სომხეთი კვლავ დაინტერესებულია რუსეთთან ურთიერთობების „შემდგომი განვითარებითა და გაღრმავებით“, თუმცა აღნიშნა, რომ რეგიონული ვითარება შეიცვალა მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის დასრულების შემდეგ.
„იმიტომ, რომ რუსეთსა და სომხეთს შორის ურთიერთობებს კონფლიქტის პირობებში სხვა მნიშვნელობა ჰქონდა, ახლა კი, როდესაც რეგიონში მშვიდობა დამყარდა, ჩვენ მიგვაჩნია, რომ აუცილებელია, ვითარებას ახალი თვალით შევხედოთ“, – განაცხადა ფაშინიანმა.
მან ასევე აღიარა, რომ ბევრი რუსული კომპანია სომხეთში „ძალიან წარმატებით ოპერირებს“, თუმცა აღნიშნა, რომ სხვები, სამწუხაროდ, „მომგებიანი არ არიან და არ ვითარდებიან“. მისი თქმით, ეს ორივე ქვეყნისთვის „პრობლემაა“.
შემდეგ ფაშინიანმა უარყო სომხეთის ევროკავშირსა და ევრაზიულ კავშირს შორის არჩევანის საკითხზე დაუყოვნებლივი რეფერენდუმის ჩატარების აუცილებლობა და განაცხადა, რომ ამისთვის საკითხი ჯერ „საკმარისად მომწიფებული არ არის“.
მისი თქმით, სომხეთმა გადახედა რუსეთთან და ევრაზესთან დაკავშირებულ სახელშეკრულებო ვალდებულებებს და დარღვევები ვერ აღმოაჩინა. მან ასევე განმარტა, რომ ორგანიზაციიდან წევრი სახელმწიფოს გარიცხვის შესაძლებლობა გათვალისწინებული არ არის, ხოლო გასვლა ორგანიზაციას ექვსი თვით ადრე ოფიციალურად უნდა შეატყობინოს, რაც სომხეთს არ გაუკეთებია.
ფაშინიანმა ასევე განაცხადა, რომ 2025 წლის მარტში სომხეთის მიერ ევროკავშირის წევრობის მოთხოვნის პროცესის დაწყების შესახებ კანონის მიღებამ თავადვე მოხსნა რეფერენდუმის საჭიროება.
„ეს არ ნიშნავს, რომ ევრაზიული კავშირით უკმაყოფილო ვართ, თუმცა ევრაზიულ კავშირზე ბევრი სამუშაო საკითხია. ჩვენ ყოველთვის განვიხილავთ როგორც სტრატეგიულ, ისე ტაქტიკურ საკითხებს“, – განაცხადა ფაშინიანმა.
პუტინმა ფაშინიანის ეს პოზიცია გააპროტესტა და განაცხადა, რომ სომხეთის მიერ აღნიშნული კანონის მიღება ფაქტობრივად ნიშნავდა ევრაზიული კავშირიდან გასვლის შესახებ განცხადებას, რადგან მისი აზრით, ორივე გაერთიანების წევრობა „შეუთავსებელია“.
ორი ლიდერი ამ საკითხზე რამდენიმე წუთის განმავლობაში ერთმანეთს არგუმენტებს უპირისპირებდა, რის შემდეგაც შეხვედრის დახურულ ნაწილზე გადავიდნენ.
მოლაპარაკებები მოსკოვში გაგრძელდება
ღია უთანხმოების მიუხედავად, ორივე ლიდერმა განაცხადა, რომ შეთანხმდნენ გაგრძელებაზე მოსკოვში.
1 სექტემბერს გამართულ შემდგომ პრესკონფერენციაზე პუტინმა თქვა, რომ მან ფაშინიანი მოსკოვში მიიწვია, რათა მხარეები „აუჩქარებლად მშვიდად დასხდნენ მაგიდას და თითოეული საკითხი დეტალურად გაევლოთ“.
ამავე დროს, მან განაცხადა, რომ რუსეთი მზად არის, სომხეთში არსებული სამხედრო ბაზა გაიყვანოს, თუ სომხეთი ასეთ მოთხოვნას დააყენებს.
1940-იან წლებში დაარსებული რუსეთის 102-ე სამხედრო ბაზა, სავარაუდოდ, 3 000-ზე მეტ რუს სამხედრო მოსამსახურეს აერთიანებს და სამხრეთ კავკასიაში რუსეთის სამხედრო ოპერაციებისთვის მნიშვნელოვანი ბაზაა.
„თუ სომხეთი მიიჩნევს, რომ რუსული სამხედრო ბაზა სომხეთში საჭირო აღარ არის, ჩვენ ხვალვე წავალთ. მაგრამ არის თუ არა სომხეთი ამისთვის მზად? თუ კი – გთხოვთ. ჩვენ არავის არაფერს ვაძალებთ“, – განაცხადა პუტინმა.
თავის მხრივ, ფაშინიანმა შეხვედრას უწოდა „ძალიან კარგი“ ვიდეოში, რომელიც მოლაპარაკებების დასრულების შემდეგ გამოაქვეყნა.
„შევთანხმდით, რომ ჩვენს გულწრფელ და კონსტრუქციულ საუბარს მოსკოვში ჩემი მომავალი ვიზიტის დროს გავაგრძელებთ“, – თქვა სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა.
ორივე მხარისთვის ორმხრივი ურთიერთობების მნიშვნელობაზე ხაზგასმით ფაშინიანმა დასძინა, რომ „ახალ გარემოსა და ახალ პირობებში არსებობს ამ ურთიერთობების ხელახლა განსაზღვრის საჭიროება“.
„დარწმუნებული ვარ, რომ ამ გადახედვის შედეგად ურთიერთობები გახდება უკეთესი, უფრო კონსტრუქციული, უფრო ურთიერთსასარგებლო და უფრო თბილი“, – თქვა ფაშინიანმა.
სტატია მომზადებულია OC Media-სთან პარტნიორული შეთანხმების ფარგლებში. შესაძლოა, მცირედ რედაქტირებული იყოს სტილისტური თვალსაზრისით. სტატიის ორიგინალი ვერსია შეგიძლიათ, წაიკითხოთ აქ.
