საერთაშორისო პრესის ინსტიტუტი (IPI) პარტნიორ ორგანიზაციებთან ერთად მსოფლიო პრესის თავისუფლების დღესთან დაკავშირებით საქართველოში მედიაგარემოზე განცხადებას ავრცელებს.
განცხადებაში ორგანიზაციები საქართველოში მედიის თავისუფლების მკვეთრ გაუარესებაზე აფრთხილებენ საერთაშორისო თანამეგობრობას და ევროკავშირს იმ პირების დასანქცირებისკენ მოუწოდებენ, ვინც პასუხისმგებელია დამოუკიდებელ მედიაზე განხორციელებულ „ავტოკრატიულ თავდასხმაზე“.
გთავაზობთ განცხადებას:
„2024 წლის ოქტომბრის სადავო საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, საქართველომ განიცადა პრესის თავისუფლების ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი და სერიოზული გაუარესება, რაც კი ოდესმე უნახავთ ევროკავშირის წევრ ან კანდიდატ ქვეყანაში, – ამის შესახებ დღეს IPI და „მედიის თავისუფლების სწრაფი რეაგირების“ (MFRR) პარტნიორები აფრთხილებენ.
დღეს, როდესაც ჩვენ აღვნიშნავთ პრესის თავისუფლების მსოფლიო დღეს (2026 წელი), ჩვენი ორგანიზაციები კიდევ ერთხელ ამახვილებენ ყურადღებას საქართველოში დამოუკიდებელი მედიისა და ჟურნალისტების მძიმე მდგომარეობაზე, სადაც რუსეთის მიმართ მეგობრულად განწყობილმა მმართველმა პარტიამ გასული წლის განმავლობაში გააძლიერა რეპრესიები. ჩვენი ფიქრები დღეს განსაკუთრებით უკავშირდება დაპატიმრებულ ჟურნალისტ მზია ამაღლობელს, რომელიც უკვე ერთი წელი და სამი თვეა იმყოფება გისოსებს მიღმა პოლიტიკურად მოტივირებული ბრალდებებით.
„ქართული ოცნების“ მიერ მედიის თავისუფლების ეროზია იყო ქვეყანაში დემოკრატიული უკანდახევის უპრეცედენტო პერიოდის განმსაზღვრელი ფაქტორი; ქვეყნისა, რომელიც ფურცელზე კვლავ რჩება ევროკავშირის წევრობის კანდიდატად. დღეს ჩვენი ორგანიზაციები კიდევ ერთხელ მოუწოდებენ ევროკავშირსა და საერთაშორისო თანამეგობრობას სასწრაფო ქმედებებისკენ დამოუკიდებელი მედიის მხარდასაჭერად და იმ პირების პასუხისგებაში მისაცემად, ვინც პასუხისმგებელია ამ ავტოკრატიულ თავდასხმაზე.
ჟურნალისტების სამართლებრივი და ეკონომიკური შევიწროება
მას შემდეგ, რაც 2023 წლის დეკემბრის დასაწყისში საქართველომ ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსი მიიღო, „მედიის თავისუფლების რუკის“ (Mapping Media Freedom) პლატფორმამ, რომელიც ევროპაში მედიის თავისუფლებაზე თავდასხმების უდიდესი მონაცემთა ბაზაა, დააფიქსირა მედიის თავისუფლების 319 დარღვევა, რამაც გავლენა მოახდინა 555 ჟურნალისტსა და მედიაორგანიზაციაზე, რაც საქართველოს ევროპაში მედიის თავისუფლების ყველაზე სწრაფი ვარდნის მქონე ერთ-ერთ ქვეყნად აქცევს.
ბოლო თვეებში დამოუკიდებელ ჟურნალისტებზე ზეწოლა კიდევ უფრო გამძაფრდა, განსაკუთრებით იმ ჟურნალისტებისთვის, რომლებიც აქციებიდან რეპორტაჟებს ამზადებენ. აპრილში დაუყადაღდათ საბანკო ანგარიშები ორ ჟურნალისტს, მათ შორის მაკა ჩიხლაძეს („ტვ პირველი“) და ლიზა ციციშვილს („ფორმულა“), ორივე ხელისუფლებისადმი კრიტიკული გამოცემებიდან. ანგარიშების დაყადაღება დაკავშირებული იყო ჯარიმებთან, რომელთა შესახებაც ჟურნალისტები ამბობენ, რომ არასდროს ყოფილან ინფორმირებულნი და რომლებიც გამოიწერა მაშინ, როდესაც ისინი თავიანთი სამსახურებრივი მოვალეობის ფარგლებში აქციებს აშუქებდნენ.
მხოლოდ 2025 წელს MFRR-მა დააფიქსირა ჟურნალისტების თვითნებური დაჯარიმების 36 შემთხვევა, მათ შორის 25 დაკავშირებულია დემონსტრაციების გაშუქებასთან. 25-ვე შემთხვევაში ჟურნალისტები აცხადებდნენ, რომ დააჯარიმეს მიუხედავად იმისა, რომ მუშაობის პროცესში მკაფიოდ ახდენდნენ საკუთარი თავის იდენტიფიცირებას, როგორც პრესის წარმომადგენლები.
მას შემდეგ, რაც მმართველმა პარტიამ „ქართულმა ოცნებამ“ 2025 წლის ოქტომბერში მიიღო შეზღუდვების გამამკაცრებელი შესწორებები, რომლებიც ძირს უთხრის გამოხატვის თავისუფლებას, პოლიციამ თბილისში დააკავა ათობით მომიტინგე, მათ შორის ჟურნალისტები. ახალი კანონმდებლობით, ბუნდოვნად განსაზღვრული სამართალდარღვევები, როგორიცაა „გზის ხელოვნურად გადაკეტვა“ ან „აქციაზე ნიღბის ტარება“, ისჯება 15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობით, ხოლო განმეორებითი დანაშაული ითვალისწინებს სასჯელს ერთ წლამდე თავისუფლების აღკვეთით.
ამ ცვლილებების შემდეგ, დამოუკიდებელი მედიის რამდენიმე ჟურნალისტს 15 დღემდე პატიმრობა მიესაჯა აქციების გაშუქების გამო, მათ შორის არიან მარიამ ძიძარია „ნეტგაზეთიდან“, მარიამ კუპრავა „ტაბულადან“ და ნინია კაკაბაძე Mediachecker.ge-დან. მიუხედავად იმისა, რომ კუპრავასა და კაკაბაძის წინააღმდეგ საჩივრები საბოლოოდ შეწყდა, ძიძარიას წინააღმდეგ პროცესი გრძელდება, ხოლო კაკაბაძეს ოთხ მოსმენაზე დასწრება მოუხდა ბრალდების მოხსნამდე.
რეპრესიული კანონმდებლობა
2024 წლის აპრილიდან მოყოლებული, მმართველმა პარტიამ „ქართულმა ოცნებამ“ შემოიღო და მიიღო კანონები, რომლებიც მიმართულია დამოუკიდებელი მედიის შეზღუდვისკენ. ევროკავშირის წევრ და კანდიდატ ქვეყნებს შორის საქართველო წარმოადგენს მთავრობის მიერ რეპრესიული კანონმდებლობის ბოროტად გამოყენების ყველაზე შორსმიმავალ მაგალითს, მათ შორის „უცხოელი აგენტების“ შესახებ კანონებისა, თავისუფალი მედიის გასაჩუმებლად.
საერთაშორისო პროტესტის მიუხედავად, მმართველ პარტიას არ გამოუთხოვია 2024 და 2025 წლებში მიღებული არცერთი რეპრესიული ზომა, მათ შორის „უცხოური აგენტების შესახებ კანონის“ პირვანდელი პროექტი (FARA), ცვლილებები „გრანტებისა და მაუწყებლობის შესახებ“ კანონებში და ცვლილებები „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონში.
ამის ნაცვლად, 2026 წელს პარლამენტმა მიიღო ახალი საკანონმდებლო პაკეტი, რომელიც აწესებს სისხლისსამართლებრივ სანქციებს საერთაშორისო სუბიექტებთან ან დონორებთან თანამშრომლობისთვის. გარდა ამისა, იგი მოიცავდა „ექსტრემიზმის“ დებულებას, რომელიც სჯის ქმედებებს, რომლებიც „სისტემატურად“ კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებენ ხელისუფლების ლეგიტიმურობას, ფიზიკური პირებისთვის სამ წლამდე თავისუფლების აღკვეთით. ეს სამართლებრივი ცვლილებები კიდევ უფრო ზღუდავს დამოუკიდებელ მედიას, რადგან ნებისმიერი საზოგადოებრივი აქტივობა ან სოციალური და პოლიტიკური მნიშვნელობის კამპანია შეიძლება შეფასდეს, როგორც ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს მთავრობის საშინაო ან საგარეო პოლიტიკაზე ზეგავლენას და შესაძლოა განიხილოს როგორც სისხლის სამართლის დანაშაული.
ჟურნალისტების უსაფრთხოება და მიმდინარე დაუსჯელობა
2024 წლიდან ქვეყნის მედიალანდშაფტი სულ უფრო მტრული და სახიფათო გახდა, ჟურნალისტები განიცდიან თავდასხმებს მათ ფიზიკურ უსაფრთხოებაზე და სამართლებრივ თუ ინსტიტუციურ შევიწროებას. პოლიტიკური ინსტიტუტების, მათ შორის სასამართლო სისტემის ეფექტური „მიტაცებისა“ და მმართველ პარტიასთან დაკავშირებული ე.წ. „კლანის“ მიერ მართვის პირობებში, ჟურნალისტების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულებისთვის დაუსჯელობა ფართოდ გავრცელებული რჩება.
ჟურნალისტები დაექვემდებარნენ თვითნებურ დაკავებებსა და ფიზიკურ შეურაცხყოფას. 2024 წლიდან მოყოლებული, Mapping Media Freedom-მა დააფიქსირა ფიზიკური თავდასხმის 63 შემთხვევა, რომელშიც 148 ჟურნალისტი მონაწილეობდა. ამ შემთხვევების 60%-ში დამნაშავეები იყვნენ პოლიცია და სახელმწიფო უსაფრთხოების ძალები, მაშინ როცა შემთხვევების აბსოლუტური უმრავლესობა გამოუძიებელი რჩება.
ბოლო თვეებში, ჟურნალისტებმა, მათ შორის დამოუკიდებელი მედიაორგანიზაცია „მთის ამბების“ ჟურნალისტებმა და დამოუკიდებელმა ჟურნალისტმა დავით ჭაბაშვილმა, კერძო პირებისგან მიიღეს სიკვდილის მუქარა. საქართველომ უნდა დაასრულოს დაუსჯელობის ციკლი პოლიციის, სახელმწიფო უსაფრთხოების ძალებისა და კერძო პირების მიერ ჟურნალისტებზე თავდასხმის ყველა შემთხვევაზე საფუძვლიანი გამოძიების ჩატარებით.
მზია ამაღლობელის პატიმრობის გაგრძელება
„ბათუმელებისა“ და „ნეტგაზეთის“ თანადამფუძნებლისა და სახაროვის პრემიის ლაურეატის, მზია ამაღლობელის პატიმრობაში დარჩენა კვლავ ღრმად შემაშფოთებელია. 2025 წლის იანვარში საპროტესტო აქციის დროს პოლიციელთან შეხლა-შემოხლის შემდეგ დაკავებულ ამაღლობელს, აგვისტოში ორი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა.
ამაღლობელს პირობით ვადაზე ადრე გათავისუფლების მოთხოვნაზე უარი ეთქვა 2 აპრილს იმ საფუძვლით, რომ ის „არ ინანიებს“, მას შემდეგ, რაც 3 მარტს უზენაესმა სასამართლომ უარი თქვა მისი სააპელაციო საჩივრის განხილვაზე, რითაც ამოიწურა ყველა შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი საშუალება. მისი დაპატიმრების დღიდან ის და მისი გამოცემები განიცდიან მუდმივ ცილისმწამებლურ კამპანიებს, შეურაცხყოფას, დამამცირებელ მოპყრობასა და ეკონომიკურ ზეწოლას. ამაღლობელმა უკვე წელიწადზე მეტი და სამი თვე გაატარა ციხეში პოლიტიკურად მოტივირებული ბრალდებებით. მისი საქმე დამოუკიდებელი მედიის ბრძოლის სიმბოლოდ იქცა საქართველოში მედიის თავისუფლებაზე განხორციელებული ფართო თავდასხმის ფონზე.
მოწოდება სასწრაფო მოქმედებისკენ
მმართველი „ქართული ოცნების“ მიზანმიმართული ძალისხმევა მედიის თავისუფლების შესასუსტებლად და დამოუკიდებელი და საგუშაგო (watchdog) ჟურნალისტიკის დასასუსტებლად ცენტრალურია ხელისუფლების ბალანსისა და კონტროლის მექანიზმების შეზღუდვის, განსხვავებული აზრის ჩახშობისა და მთავრობის პოზიციების განმტკიცების ფართო მცდელობებში. ჩვენმა ორგანიზაციებმა და პარტნიორებმა არაერთხელ მოუწოდეს საერთაშორისო თანამეგობრობას რეაგირებისკენ, დამოუკიდებელი მედიისა და სამოქალაქო საზოგადოების მხარდაჭერისა და ქვეყნის ავტორიტარიზმში სწრაფი დაშვების შეჩერებისკენ.
ევროპარლამენტის მხრიდან სანქციების შესახებ არაერთი მოწოდების მიუხედავად, ევროკავშირმა ვერ მოახერხა ნაბიჯების გადადგმა საქართველოს მზარდი ავტორიტარიზმის შესაბრუნებლად, მათ შორის მკაცრი სანქციების დაწესება. უნგრეთში ხელისუფლების შეცვლით, რომელიც „ფიდესის“ მმართველობის პერიოდში არაერთხელ ბლოკავდა ევროკავშირის სანქციებს საქართველოს წინააღმდეგ, ევროკავშირს ახლა აქვს შესაძლებლობა, წინ წავიდეს მიზნობრივი სანქციების საკითხში.
პრესის თავისუფლების მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით, ჩვენი ორგანიზაციები მოუწოდებენ ევროპას, მხედველობიდან არ დაკარგოს საქართველოში მედიის თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული რეპრესიები. ჩვენ ასევე განვაახლებთ მოწოდებას ევროკავშირისადმი, მიიღოს სასწრაფო, კოორდინირებული და ეფექტური ზომები, მათ შორის იმ ინსტიტუტების ხელმძღვანელების დასანქცირება, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ქვეყნის თავისუფალ პრესაზე ამ ღია თავდასხმაზე“.
