ავტორი: არშალუის ბარსეღიანი
აზერბაიჯანის პრეზიდენტის თანაშემწე ჰიკმეთ ჰაჯიევი, რომელიც აზერბაიჯანის ხელისუფლების ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურად მიიჩნევა, პირველი სამუშაო ვიზიტით სომხეთში იმყოფებოდა, სადაც სომხეთის უშიშროების საბჭოს მდივანს, არმენ გრიგორიანს შეხვდა. ეს 2025 წლის აგვისტოში სამშვიდობო შეთანხმების პარაფირების შემდეგ უკვე მეორე შემთხვევაა, როდესაც აზერბაიჯანის მაღალი რანგის ოფიციალური პირი სომხეთს სტუმრობს.
ორივე მხარის მიერ 14 ივნისს გავრცელებული იდენტური განცხადებების თანახმად, მათ განიხილეს სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო დღის წესრიგი და გაცვალეს მოსაზრებები ორი ქვეყნის სამოქალაქო საზოგადოებებს შორის ნდობის გაძლიერების ზომებთან დაკავშირებით.
„ხაზი გაესვა უწყვეტი ორმხრივი დიალოგის მნიშვნელობას რეგიონში მდგრადი მშვიდობისა და სტაბილურობის ხელშეწყობისკენ მიმართული ძალისხმევის კონტექსტში“, – ნათქვამია განცხადებაში.
შეხვედრა სომხეთის ტავუშის ოლქის საკურორტო ქალაქ დილიჯანში გაიმართა. მოლაპარაკებების დასრულების შემდეგ ორივე ოფიციალურმა პირმა ქალაქში გაისეირნა, რის ამსახველი ვიდეოც მოგვიანებით ინტერნეტში გავრცელდა.
მხარეებმა ასევე დაადასტურეს, რომ მათი შემდეგი შეხვედრა აზერბაიჯანში გაიმართება.
ჰაჯიევის ვიზიტი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი დონის ვიზიტია, რომელიც აზერბაიჯანელმა ოფიციალურმა პირმა სომხეთში განახორციელა მას შემდეგ, რაც 2025 წლის აგვისტოში ვაშინგტონში სამშვიდობო ხელშეკრულება გაფორმდა. თუმცა, შეთანხმება ჯერ კიდევ არ არის საბოლოოდ ხელმოწერილი, რადგან აზერბაიჯანი კვლავ მოითხოვს სომხეთის კონსტიტუციის შეცვლას და ამტკიცებს, რომ მასში აზერბაიჯანის მიმართ ტერიტორიული პრეტენზიებია ასახული.
14 ივნისის შეხვედრა სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებიდან მალევე გაიმართა. არჩევნებში პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის პარტია „სამოქალაქო შეთანხმებამ“ დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა. თუმცა, კონსტიტუციის შეცვლის პერსპექტივა კვლავ გაურკვეველია, რადგან პარტიამ საკონსტიტუციო უმრავლესობის მოპოვება ვერ შეძლო.
2025 წლის აგვისტოში შეთანხმების პარაფირების შემდეგ, ორ ქვეყანას შორის არაერთი ორმხრივი ვიზიტი გაიმართა, რომელშიც მონაწილეობდნენ ოფიციალური პირები, სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები და ანალიტიკოსები.
ყველაზე მაღალი დონის ვიზიტები, რაც ჰაჯიევის სომხეთში ჩასვლამდე გაიმართა, იყო სომხეთის ვიცე-პრემიერ მხერ გრიგორიანისა და აზერბაიჯანის ვიცე-პრემიერ შაჰინ მუსტაფაევის ერთმანეთთან ვიზიტები. ორივე მათგანი საკუთარი ქვეყნის სახელმწიფო საზღვრის დელიმიტაციის კომისიას ხელმძღვანელობს.
პირველი ვიზიტები 2025 წლის სექტემბერში, ვაშინგტონის სამიტიდან მალევე შედგა. ამის შემდეგ შეხვედრები ჩატარდა ჯერ აზერბაიჯანის ქალაქ გაბალაში 2025 წლის ნოემბერში, ხოლო მოგვიანებით – სომხეთის აღვერანში 2026 წლის აპრილში.
მხერ გრიგორიანის გარდა, 2025 წლის სექტემბერში სომხეთის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის (NSS) დირექტორი ანდრანიკ სიმონიანიც ეწვია აზერბაიჯანს და მონაწილეობა მიიღო ბაქოში გამართულ საერთაშორისო უსაფრთხოების ფორუმის მესამე ღონისძიებაში.
იმ დროს სომხურმა ტაბლოიდურმა მედია Hraparak-მა ანონიმურ „სანდო წყაროზე“ დაყრდნობით დაწერა, რომ ბაქოში ვიზიტის დროს სიმონიანმა აზერბაიჯანულ მხარეს გადასცა 10 სომეხი დაკავებულის სია, რომელთა გათავისუფლებასაც ისინი „ორმხრივი ურთიერთობების ნორმალიზაციის ფარგლებში“ მოითხოვდნენ.
Hraparak-მა ასევე გამოაქვეყნა იმ პირების სახელები, რომლებიც, სავარაუდოდ, ამ სიაში იყვნენ შეტანილი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მთიანი ყარაბაღის ყოფილი ხელმძღვანელები სიაში არ ფიგურირებდნენ.
საპასუხოდ, აზერბაიჯანმა, გავრცელებული ინფორმაციით, მოითხოვა ორი სირიელი მოქალაქის: მუჰრაბ მუჰამად ალ-შხეირისა და იუსეფ ალაბედ ალ-ჰაჯის გათავისუფლება, რომლებიც მეორე მთიანი ყარაბაღის ომის დროს სომხეთმა ტყვედ აიყვანა.
ოთხი სომეხი და ორი სირიელი პირი რამდენიმე თვის შემდეგ, 2026 წლის იანვარში გაათავისუფლეს.
ამჟამად აზერბაიჯანის პატიმრობაში 19 სომეხი იმყოფება, მათ შორის არიან მთიანი ყარაბაღის ყოფილი პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერები.
სტატია მომზადებულია OC Media-სთან პარტნიორული შეთანხმების ფარგლებში. შესაძლოა, მცირედ რედაქტირებული იყოს სტილისტური თვალსაზრისით. სტატიის ორიგინალი ვერსია შეგიძლიათ წაიკითხოთ აქ.
